DZIEŁA
Orygenes był najpłodniejszym pisarzem spośród ojców starożytności. Hieronim twierdzi, że w spisie jego ksiąg dokonanym przez Euzebiusza z Cezarei widnialo nie mniej niż 2000 ksiąg! Orygenes to autor wielu komentarzy biblijnych, homilii i dzieŁ. Jest autorem Hexapli, czyli tzw. sześciokształtnej Biblii, w którym w sześciu kolumnach zestawil obok siebie: tekst hebrajski w alfabecie hebrajskim, tekst hebrajski w transliteracji greckiej, grecki przekład Akwili, Symmacha, Septuaginty i Teodocjana. Napisal również m. in. dzielo apologetyczne „Przeciw Celsusowi” (Celsus był krytykiem chrześcijaństwa, platończykiem), które możesz ściągnąć z naszego serwisu tutaj (Orygenes - Przeciw Celsusowi.pdf ). Ponadto jest autorem „O zasadach”, w którym przedstawil najistotniejsze problemy chrześcijaństwa oraz „O modlitwie”, która jest pięknym świadectwem jego pobożności. Do jego dziel zalicza się również „Zachęta do męczeństwa”, „O zmartwychwstaniu”, „Rozmowa z Heraklidasem” i wiele innych.

KILKA FAKTÓW BIOGRAFICZNYCH
•    Urodzil się w Aleksandrii ok. 185 roku;
•    Jego ojciec poniósł męczeńską śmierć za wiarę w Chrystusa, wg Euzebiusza Orygenes chciał umrzeć razem ze swoim ojcem, jednakże zatrzymala go jego matka;
•    Był uczniem Ammoniusza Sakkasa. Poznal świetnie system filozofii platońskiej;
•    Prowadzil szkolę katechetyczną i nauczal filozofii oraz egzegezy;
•    Mimo samookaleczenia biskupi w Cezarei i jego przyjaciele udzielili mu święceń kaplańskich w 230 r., jednakże biskup Aleksandrii Demetriusz uznal to za bezprawne i pozbawil go urzędu prezbitera i nauczyciela, a nawet wykluczyl z Kościola;
•    Zalożyl szkolę w Cezarei, podobną do aleksandryjskiej. Jego uczniem był Grzegorz Cudotwórca;
•    Naukowe osiągnięcia uczynily go znanym w kręgach pogańskich do tego stopnia, że matka cesarza Aleksandra Sewera wezwala go do Antiochii, chcąc wysłuchać jego nak;
•    Za panowania Decjusza zostal uwięziony i poddany torturom w wyniku czego zmarl;

POGLĄDY
1)    Orygenes wyróżnia potrójny sens Pisma Świętego: literalny (dosłowny), psychiczny (moralny) i duchowy (alegoryczno-mistyczny).
2)    Stworzenie jest wg Orygenesa wiecznie trwającym aktem. Wszechmoc i dobroć Boga nigdy nie mogą istnieć bez przedmiotu dzialania. W wiecznej emanacji Syn pochodzi od Ojca, a od Syna Duch Święty.
3)    Trójcę określa w duchu subordynacjanizmu, tzn. Ojciec  jest „sam jedynym Bogiem” i „dobrem absolutnym”, zaś Logos jest „drugim Bogiem”, „obrazem dobroci Boga”, Duch św. jest zaś mniejszy od Syna. Niemniej jednak Orygenes podkreśla wieczność Syna i nazywa go „współistotnym” (homoousion), czym przyczynil się pośrednio do ukształtowania pelnego dogmatu o Trójcy św.  Chociaż Orygenes był na tyle szanowanym teologiem, że w czasach kontrowersji ariańskiej obie strony konfliktu powoływały się na jego autorytet, tym samym są pewne przypuszczenia i zarzuty, że dziela Orygenesa były falszowane przez różne strony, co może przysparzać problem w badaniu jego prawdziwych zapatrywań na Trójcę św.
4)    Chrystus (Logos) przyjal prawdziwe cialo i jest Bogiem Czlowiekiem. To wyrażenie użyl Orygenes jako pierwszy, zatem wpływ jego na późniejszy dogmat o unii hipostatycznej w dużej mierze zostal zapoczątkowany przez niego.
5)    Wg Sokratesa nazywal Marię „Bogarodzicielką”.
6)    Orygenes uznawal wiarę w grzech pierworodny, tym samym uznając, że tradycja apostolska nakazuje chrzcić dzieci.
7)    Poświadcza powszechną wiarę w realną obecność Chrystusa w Eucharystii uznając ją jednak za wiarę maluczkich, światli zaś chrześcijanie trzymają się symbolicznego ujęcia.
8)    Wierzyl w odnowienie wszystkiego (z gr. apokatastasis ton panton). Dusze grzeszników trafiają do ognia oczyszczającego, po czym w końcu zostają oczyszczone i Bóg jest znowu wszystkim we wszystkim. Spekulowal, ze być może nawet szatan zostanie oczyszczony.
9)    Wierzyl w preegzystencję dusz.
10)    Wg Orygenesa świat się nigdy nie kończy, gdyż następują one kolejno po sobie.
11)    Prowadzil ascetyczny tryb życia do którego zachęcal. Bardzo wysoko cenil bezżeństwo i dziewictwo. Prekursor życia monastycznego (zakonnego). Zalecal codzienną lekturę Pisma Świętego, czuwania nocne, modlitwy i ścisle posty.

W nauce Orygenesa ewidentnie uwidaczniają się elementy filozofii platońskiej (preegzystencja dusz, następowanie kolejnych światów itd.) oraz pewne elementy gnostyckie. Niemniej jednak z pewnością nie był gnostykiem, co w szczególności poświadcza jego wiara w rzeczywiste człowieczeństwo Chrystusa, czy brak jakiegokolwiek dualizmu w nauczaniu. Tym bardziej, że prowadzil z nimi polemiki. Orygenes po swojej śmierci miał sporo oponentów. W 543 r. cesarz Justynian I wydal edykt potępiający dziewięć zdań Orygenesa. Z tym edyktem zgodzili się wszyscy biskupi imperium. Niemniej jednak Orygenes jest szanowany jako wybitny teolog, Ojciec Kościola, którego spuścizna wywarla olbrzymi wpływ na historię i teologię chrześcijańską, czego dowodzi fakt licznych cytowań w encyklikach papieskich oraz Liturgii Godzin.

LITERATURA
1)    Patrologia, B. Altaner, A. Stuiber, PAX, Warszawa, 1990.
2)    Historia Teologii Chrześcijańskiej, R. E. Olson, ChIB, Warszawa, 2003
3)    Historia Kościelna i O męczennikach palestyńskich, Euzebiusz z Cezarei, WAM.
4)    Historia Kościola, J. Danielou, H. I. Marrou, PAX, Warszawa, 1986.